'Barbie is ook begonnen goede voornemens te bedenken voor het nieuwe jaar, lijkt dat je geen goed idee? Als jij een lijst van goede voornemens maakt, vergeet dan niet alle kleine dingetjes die het leven voor jou en je familie prettiger maken er op te zetten, zoals moeder helpen met het huishouden (en met een vrolijke glimlach!), je eigen kamer tweemaal in de week schoonmaken en niet kibbelen. Schrijf je goede voornemens op en bewaar ze op een geheime plaats, waar niemand anders ze kan vinden. En zorg er dan ook voor dat je ze uitvoert in het Nieuwe Jaar!' Aldus de opvoedende woorden uit de Nederlandse nieuwsbrief van de Barbie Club van december 1966.
Mad Mod in 2003
Mijn goede voornemen voor 2003 is dat ik jullie deelgenoot wil maken van mijn speurtocht naar veertig jaar Barbie in Nederland. In deze rubriek Lens Mad Mod World wil ik de acht seizoenen aanhouden van de Keltische kalender. Dat doe ik namelijk bij mijn andere hobby, mijn volkstuin, ook. Het betekent voor Barbie Bliss NL, dat een up-date niet vier, maar acht keer plaatsvindt .
Middeleeuwse fans
Mijn vorige schrijfsel ging over de december-/geschenkenfeesten. Inmiddels zijn we de 1e februari gepasseerd. Volgens de Keltische kalender start dan het 3e seizoen: Imbolc, het reinigingsfeest of het herdersfeest. Toen de Kelten waren bekeerd tot het christendom vierden ze op 1 februari de feestdag van Brigida van Kildare, patrones van het katholieke Ierland. De geneesheilige werd aangeroepen bij ziekten bij het vee. Zou die Brigitta er uit hebben gezien zoals Mattels Barbie Princess of Ireland (zie zomer 2002 van deze rubriek)?
Anyhow: heiligenverhalen uit de Middeleeuwen hebben veel gemeen met de hedendaagse dweperijen met bekende popsterren. Gewone mensen gingen op in het heldenleven van hun idool. Men kreeg persoonlijke kracht als men dacht aan en bad tot de heiligen. Er ontstonden bedevaarten naar de geboorteplek van een sint; de relieken werden getoond op een gebedsplaats. (Van mijn naamheilige, Sint Helena, in Rome. De feestdag is 18 augustus.)
De fans avant la lettre van zo'n heilige kwamen de naamdag vieren met festiviteiten. De rooms-katholieke kerk organiseerde dat en haalde er inkomsten uit. Dit zie ik als een vroege vorm van marketing waar echte 'fans' zich maar wat graag door lieten verleiden.
Merken en mascottes
Begin 20ste eeuw, met de komst van gedrukte reclame in geïllustreerde tijdschriften en de bioscoopfilms ontstond in de VS de merchandising van een merk: met herkenbare beelden en korte allesomvattende slogans werd een product uitgevent. Het ging om het opvallen. Met de goede kwaliteit en herkenbare verpakking onderscheidde een merkartikel zich van massa-artikelen zonder naam. Om de zo ontstane naamsbekendheid te vergroten en te versterken liften hebbedingetjes als het ware mee. Kleine mascottes als verkoopstunt; denk maar eens aan het poppetje Kew Pie. En dat de driedimensionele Bild Lily is ontstaan omstreeks 1950 als relatiegeschenk voor de mannelijke lezers van de Bild Zeitung hoef ik barbiepoppenverzamelaars eigenlijk niet te vertellen.
Barbie, de échte, van Mattel!
Wij, 21ste eeuwse aanbidders van Barbie van Mattel, laten ons ook graag verleiden door alles waar het handelsmerk Barbie opstaat. Wij zijn echte fans, want we zijn - volgens het woordenboek: ' ardent admirer' ofwel 'a devotee of a hobby'. Wij ontmoeten elkaar graag daar waar het B. woord wordt gehoord. Zoals alle fans hebben we de neiging om ons met gelijkgezinden te verenigen in clubs. Niets nieuws onder de zon.
Ruim veertig jaar geleden al konden jonge fans lid worden van de Internationale Barbie Club, gevestigd in Mattels hoofdkwartier te Hawthorne, Californië. Op de achterkant van de assortimentsboekjes ofwel booklets stond een inschrijfformulier. Tegen betaling van $ 1 ontving men 6 issues van Mattels Barbie Magazine, een wallet-size Barbie Fan Club Identification Card en A Barbie emblem to sew on your jacket of sweater.
Barbie House, Amsterdam, Holland (1)
Vanaf 1965 was er een Europese branche van deze fanclub, die kantoor hield in Barbie House, Amsterdam, Holland. Dat was het hele postadres en die post kwam ook nog aan! Nieuwe leden ontvingen van Barbie House een welkomstpakket met bewijs van lidmaatschap, huishoudelijke regels en formulier om de namen op te zetten van nog minstens 5 Barbievriendinnetjes.
Een leidster werd gekozen, op wier adres de nieuwsbrief van de BFC werd bezorgd.
Op basis van kopieën die ik mocht ik ontvangen van Ger van Kempen, Johran Koning, Gerda Westerink en Laura Bas (bedankt!) kan ik reconstrueren dat er zes nieuwsbrieven zijn geweest in de periode herfst 1965 tot zomer 1967.
In de 1e aflevering - met de kop Gelukkig Nieuw Jaar - werd het meisje gefeliciteerd lid te zijn van een internationale club met een miljoen leden in de VS en ruim 24.000 in Nederland. Nederland was toen nummer 3 op de barbiefanclubledenwereldranglijst. Ook in Finland, Noorwegen, Zweden, Denemarken, Duitsland, Belgie, Luxemburg, Frankrijk, Zwitserland en Italie waren afdelingen. Ik concludeer hieruit dat de Europese divisie van Mattel S.A., sinds 1965 gevestigd te Geneve, de afzet in deze elf Europese landen bestierde. Citaat uit de nieuwsbrief: 'Barbie is een internationaal meisje dat zich in ieder huis ter wereld thuis voelt, maar we geloven toch wel dat ze speciaal op Nederland erg gesteld is. Denk jij ook niet?'
Ik ben als historica geneigd daar 'ja' op te zeggen. Wat mij opvalt is, dat # 0777 Ken en Barbie in Holland (1963) bij de eerste serie Mattel Travel Costumes zit. (Barbie en Ken waren toen notabene nog niet eens te koop in de Nederlandse speelgoedwinkels!) Een hele eer voor Nederland uitgekozen te worden met # 0820 Mexico en een ander Europese land Zwitserland # 0822. Maar waarom zouden Mattels ontwerpers de Nederlandse klederdracht hebben uitgekozen? Wie (bij Mattel) kan me dat vertellen?
De Barbie House schrijfster van deze 1e nieuwsbrief roemde in ieder geval Amsterdam met zijn bloemenmarkt (tulpen!) op de boten. Citaat `Het lijkt wel iedere dag carnaval'. (!). Ze beschreef voorts de molens, de weides met koeien, de kleurige bollenvelden. Ik zie het als reclame begin 1966 voor de Mattel outfits: 'Stel je Barbie maar eens voor op schaatsen, met een zwierige, rode sjaal achter zich aan, hand in hand met Ken en Skipper'.
Een Barbie fan van toen had en heeft nu nog zo'n Skipper.
Italië en pasta di Mama (2)
Het was nog steeds winter toen de Nederlandse fans de 2e nieuwsbrief, maar liefst zes A4tjes groot, ontvingen. Er werden activiteiten opgesomd die een Barbie Fan Club afdeling zou kunnen ondernemen: een Barbie-correspondentie vriendin nemen. Op de laatste pagina staan 16 correspondentieadressen van Europese Barbie Fan Club leden tussen de 10 en 16 jaar (6 Nederlandse, 3 Zweedse in het Engels, 4 Franse, 2 Belgische , 1 Zwitserse in het Duits). Hen schrijven werd aangeprezen; dan leerde je een vreemde taal zodat je 'dankjewel' kon zeggen. Andere ideeën: een eigen krant maken, recepten uitwisselen, elkaar tips geven voor het maken van kleertjes, toneelstukjes met Barbie en vrienden bedenken en opvoeren. Het opvoedkundig briljantste vind ik - veertig jaar later: een moeder-en-dochter theepartijtje, waarbij ieder afdelingslid een taakje verzorgde: uitnodiging versturen; theeschenken; zorgen dat er suiker, melk en citroen zijn; dunne sandwiches maken; cake of koekjes meenemen; ervoor zorgen dat alles er leuk uitziet. `Natuurlijk moeten jullie je allemaal van je beste kant laten zien op zo'n echt grote mensen partijtje en een leuke feestjurk aantrekken. Barbie is de gastvrouw, maar jullie moeten ervoor zorgen dat alles goed verloopt, dat iedereen genoeg te eten en te drinken heeft en een prettige middag doorbrengt.' Er volgde een recept voor Barbie Noot Chocolade. (Het zelf maken van rozijnen-pinda-melkchocolade-brokjes; basis materiaal was een gesmolten reep.) Zo leerden we dus het clubleven kennen en spelenderwijs gastvrouwschap. En Sorority, aanmoedigend geformuleerd in de BFC nieuwsbrief. Ik ben nooit lid geweest, in 1966, van zo'n Barbie fanclub, maar gedroeg me in het spel wel zo meisjesachtig. Ik speelde met zusje en nichtjes dikwijls in hun weekendhuisje op de Kolleberg in Sittard met de Barbies. Ik weet me goed te herinneren dat onze barbies altijd lekker kookten (deden onze moeders ook!) en chique gekleed bij elkaar op bezoek kwamen. Meer deden ze eigenlijk niet. Hierbij wat foto's van de weinige echte Mattel outfits uit onze nichtjes-speelcollectie van toen.
En wat wij, nichtjes, ook deden was (dat is als idee te lezen in deze 2e nieuwsbrief van Barbie House): dingen knutselen voor Barbie: een boeket, een halsketting. Wat er nog meer in de BFC nieuwsbrief van februari 1966 stond: Barbie schreef zogenaamd een brief vanuit Italië. Zo werden woorden en gewoonten geleerd als pasta, minnestrone, zuppe Inglese, gondola. Citaat: 'Ken en Allan hebben gewaterskied en Midge vond het heerlijk om de etalages van de italiaanse modezaakjes te bekijken. Skipper vond het Italiaanse ijs het fijnste van alles.' Een calèche in Zwitserland en kaarsen in Griekenland (3) Het BFC-schrijven nummer 2 had geopend met de mededeling dat in Europa de fanclub bijna 100.000 leden telde. 'De wereld van Barbie wordt groter en groter'. Er waren 6.000 afdelingen. De echte Miss Honderd Duizend die zich naar verwachting binnenkort zou aanmelden, zou een GRATIS reis naar Amsterdam maken, door Mattel gefinancierd, en ze zou eregaste zijn op allerlei leuke feestjes. `Vind je het geen geweldig idee?' (Zeker, het is een speelse, sympathieke manier van klantenwerving en klantenbinding. I like it!) In de aparte mailing van 1 velletje werd de reis van de gelukkige Miss Honderd Duizend aangekondigd: tegen Pasen 1966 kwam de 10 jarige Hamburgse Dorothee Gieses naar Amsterdam. Op pagina 2 en 3 van de volgende, 3e, nieuwsbrief is een fotoverslag van haar aankomst op Schiphol met ontvangst door het eerste Nederlandse BFC-lid Marianne van Eederen.
Scheveningen en Madurodam werden tevens bezocht.
Dag 2 bestond uit een rondvaart door de Amsterdamse grachten en een groot feest waarbij 150 Nederlandse fans aanwezig waren,
een diner in het kleinste restaurant ter wereld (?) en overnachting in het Amsterdam Hilton. Dag 3 vertrok Dorothee met het vliegtuig naar Genève,
waar algemeen directeur Guggenheim haar ontving en in een calèche voerde langs het meer.
Wederom volgde een feest voor 130 Barbie fans van de Zwitserse afdeling die meedongen met de wedstrijd 'de leukste papieren Barbie jurk voor jezelf maken'. Vervolgens werd de Zwitserse Miss Barbie gekozen.
Tot slot bezocht Dorothee de speelgoedtentoonstelling van Mattel te Genève.
Zou Miss Barbie 100.000 Mattels Travel Costume Ken en Barbie in Zwitserland # 0822 hebben meegekregen naar huis?
Al lezend kwamen BFC-leden wat te weten over Zwitserland. En ook over Griekenland. Op de laatste pagina is namelijk te lezen, dat het daar de gewoonte is om in de Paasnacht met een kaars in de hand naar de kerk te lopen. Veertig jaar later sluit Mattel Europe nog steeds aan op deze traditie en brengt speciaal voor de Griekse markt in het voorjaar een giftset Barbiepop met kaarsen op de markt. (Bedankt voor de info, Trudy.)
Als afsluiting volgde een huishoudelijke tip in deze 3e aflevering van de BFC nieuwsbrief: 'Ook Barbie's kleertjes moeten fris en schoon zijn voor de lente. Je kunt haar truitjes in koud-water zeep wassen. Als de kruidenier dat niet verkoopt kun je het wel bij de drogist vinden. De rest van Barbie's kleertjes kan in lauw water gewassen worden, met wol- of nylonwas. Vraag wel aan je moeder of ze even een oogje in het zeil wil houden, om er zeker van te zijn dat je de kleertjes niet bederft.' Zo zie je, dat wij meisjes onder vakvrouwsoog het echte werk spelend leerden.
Carla: echt Duits? (4)
Barbies Mode Foto Wedstrijd begon in de 4e BFC nieuwsbrief. We treffen op de tweede bladzijde het reglement (sluitingdatum voor inzending 15 juli 1966) en op de derde het wedstrijdformulier om de foto op te plakken met vermelding van het lidmaatschapnummer. Er waren twee categorieën: kleur en zwartwit.
De INTERNATIONALE HOOFDPRIJS voor elke categorie, was niet mis: `De complete "Wereld van Barbie", waartoe niet alleen alle poppen die je al kent behoren, dus Barbie, Ken, Midge, Allan, Skipper, Skooter en Ricky, maar ook Barbies moderne nichtje Francie en Barbies kleine tweeling broer en zuster Todd en Tutti. En voor ieder van hen twee prachtige kostuums, en …De schitterende Barbie kappersuitrusting, compleet met pruiken, haarverf en een droogkap.'
De eerste prijs kreeg hetzelfde, maar slechts één kostuum voor de poppen en niet de noviteiten: Francie, Tutti en Todd.
De tweede prijs behelsde ook de volledige kappersuitrusting en Barbie, Midge, Allan en Skooter met elk één kostuum.
De derde prijs moest het doen met een kleine (?) kappersuitrusting, en Midge en Allan met beide twee kostuums.
Als troostprijs werd Midge en een mooie jurk gezonden aan twintig deelneemsters uit beide categorieën. Bijvoorbeeld zoiets?
In deze 4e BFC aflevering kwam geen Europees land ter spraken. Ik maak van de gelegenheid een echt Europees vriendinnetje te introduceren van Tutti (1965), Todd (1966) en Chris (1967).
Deze Little One's waren tot 1971 in de USA in productie. De verkoop was echter op de West-Duitse markt zo goed dat het loonde om zeker tot 1978 bij Mattel GmbH te Babenhausen, Germany de productie te laten voortbestaan. Vele outfits hebben zodoende een originele, Duitse naam. De tweeling en Chris kregen een alleen in Duitland geproduceerd vriendinnetje: Carla.
Althans, dat is mijn hypothese. Ik ben nieuwsgierig of de beslissingen aan de top bij Mattel indertijd daadwerkelijk zo zijn verlopen.
Hoe is jouw Duits, Zweeds en Frans? (5)
Na dit research uitstapje vervolg ik mijn weg door Nederlands BFC land 1965-1967.
Wat te verwachten was, de uitslag van de Barbie Mode Foto Wedstrijd voor International Barbie (Fan) Club leden volgde in de 5e nieuwsbrief van december 1966. De INTERNATIONALE HOOFDPRIJS Klasse kleurenfoto was gewonnen door de Utrechtse Dineke Braster. (Hallo, Dineke? Nog steeds fan heden ten dage? Dan graag contact!).
Helaas in de 5e nieuwsbrief geen print hiervan; wel van de winnares van de winnende hoofdprijs foto uit de zwartwit categorie: Severine Denis uit Libreville, Gabon.
De ruimte van de volgende pagina's werd ingenomen door de namen en woonplaatsen van de in totaal 46 Nederlandse prijswinnaressen.
Op de laatste pagina onder de kop AANTEKENINGEN UIT BARBIE'S VAKANTIEDAGBOEK verslagjes van bezoeken aan bezienswaardige steden in andere Barbie landen: Duitsland (Munchen), Zweden (Stockholm) en Frankrijk (Parijs).
Over het reilen en zeilen van de vintage Barbie-familie in Frankrijk verhaalt op gezette tijden ons USA vakblad Barbie Bazaar. Tabula rasa ben ik, wat betreft Barbie in Zweden. Sinds 1963 was de pop daar te koop, via speelgoedgroothandel Brio. Wellicht biedt een Zweedse studie uit 1987 over barbiepoppen inzicht? Varats oandliga tingglighet? Welke fan kent dit boek en kan het voor ons vertalen?
Going Mod in Spanje: Fiesta! (6)
De laatste, 6e, nieuwsbrief startte met 'Hebben jullie er al aan gedacht, dat de zomer voor de deur staat? Barbie wel; ze denkt voordurend aan leuke dingen die je 's zomers kunt doen. En toen kreeg ze plotseling een geweldig idee, dat ze gewoon niet voor zich kon houden. Het gaat om een internationaal tijdschrift, erg spannend, vol avonturen en modenieuws, zegt Barbie. Dit tijdschrift heet TINA en het is mogelijk, je er op te abonneren. Er staan prachtige foto's van Barbie met haar vriendjes en vriendinnetjes in en ook een getekende strip met Barbie als hoofdpersoontje. Alleen al in Europa zijn er meer dan een miljoen meisjes van jouw leeftijd, die TINA lezen en om er zeker van te zijn dat jij het ook te lezen krijgt, heeft Barbie van dit blad aan liefst 225.000 van haar fans een exemplaar gestuurd.'
Vervolgens werd de inhoud beschreven en aangemoedigd: 'Je zult zeker van TINA gaan houden en geen enkel nummer willen missen. Daarom is het verstandig, er meteen een abonnement op te nemen, dan weet je zeker dat je niets zult missen van de nieuwe schakel tussen jullie en de Club.'
De gebruikelijke rubrieken van de barbie-fan-club-blad-formule die wij inmiddels kennen: (naast receptje, patroontje, knutselideetje met schelpen als basismateriaal.) volgden: Spaanse woorden en beschrijving van het land en de gewoonten. 'Maar het is echt niet nodig, naar Spanje te gaan om van de kleuren en het feestelijke van het land te genieten. Jullie Club kan z'n eigen 'fiesta' (feest) organiseren. Met een echte zigeuner sjaal, die jullie voor Barbie kunnen maken, kunnen jullie haar haren tegen de zon beschermen.' Dit werd gevolgd hoe te werk te gaan met een lap stof en het bereiden van het hapje 'Paprika Pepi' voor een Spaanse middag. 'Maar waar je van de zomer ook naar toe gaat, Barbie heeft voor jullie het laatste nieuws over wat hippe tieners zullen aantrekken: in mijn nieuwe garderobe, zo deelt Barbie mee, zijn de kleuren vrolijk en uiteraard zijn de rokken korter dan het vorig jaar, maar niet te kort. Denk er aan dat je zomers veel buiten bent, dus moet je gemakkelijke en koele kleren dragen, maar ze moeten waardig blijven en van goede smaak getuigen. Dit geldt zowel wanneer je naar Spanje gaat als wanneer je in Nederland blijft.'
Uit de verwijzing naar de minirok blijkt met aflevering 6 van de BFC Nieuwsbrief, dat het Mod tijdperk is aangebroken. De Barbie Mattel mode werd vanaf 1967 geïnspireerd door Carnabystreet London. Door Mary Quant.
Het was de laatste nieuwsbrief van de Nederlandse Internationale Barbie Fan Club. Het sloot af met: 'En vergeet het niet: vraag aan je ouders of je een abonnement mag hebben op TINA, Barbie's lievelingsblad.' Was de TINA de opvolger voor Mattels advertenties voor de Nederlandse Barbie-fans? Je zult het lezen in een volgende seizoen! Tot dan, in het 4e Keltische seizoen: Mean Earraigh.
Len Winkelman
