De échte BarbieToen mij gevraagd werd weer een artikel te schrijven voor verzamelaarstijdschrift A Doll's World, was ik laaiend enthousiast. Er is zoveel wat mij boeit, met name over antieke (vintage) Barbies, dat ik meteen aan de slag ben gegaan. Het leek mij zinvol om bij het begin te beginnen. Dus de oudste Barbie. En hoe je als leek een oude Barbie van een aftreksel of imitatie kunt onderscheiden.Bild Lilli Er zijn mensen die beweren dat Barbie zelf niet meer dan een nabootsing is van de in Nuremburg, Duitsland gefabriceerde pop Bild Lilli, creatie van speelgoedmaker Rolf Hausser. In feite werd Lilli in 1952 geboren als een tekenfiguur voor het Duitse dagblad "Bild Zeitung". Stripverhaaltekenaar Reinhold Beuthin kreeg de opdracht om "iets" (maakte niet uit wat) te tekenen, zodat het gat dat ontstaan was door het uitvallen van een verhaal kon worden opgevuld. Beuthin tekende een "Cherub" (engeltje met bolle wangen) maar kreeg te horen dat de lezers geen plaatjes van babies wilden zien. Vasthoudend aan de onschuld van een "Cherub" gezichtje, tekende Beuthin verder en binnen een uur ontstond het voluptieuze lichaam van Lilli, waarmee er een sexy figuur was ontstaan zonder sexueel te zijn, een tikkeltje uitdagend maar niet beledigend met het onschuldig gezicht van een engel. Wat maar voor één dag had moeten zijn, werd een fenomeen. Zakken vol post arriveerden op de redaktie en 5 jaar later was Lilli zo populair geworden, dat Beuthin voorstelde een pop te produceren die aan de bezoekers van de krant zou worden gegeven. Hij bezocht 12 speelgoedfabrikanten met de opdracht een pop te maken die op zijn stripfiguur leek. Ze mislukten allemaal. Het was toen dat hij hoorde van Rolf Hausser. Hausser, die stripfiguur Lilli kende, was gefascineerd door het idee van een pop met het figuur van een volwassen vrouw en stemde meteen toe dat zijn hoofdontwerper, Max Weissbrodt, zich hiermee zou bezigen. Toen Beuthin voor het eerst het ontwerp onder ogen kreeg zei hij tegen de speelgoedfabricant "Jij bent de enige persoon die mijn ideeën kon verwezenlijken." Toen Beuthin de deur opende en zijn kinderen binnenliet, die alleen wisten dat er een verrassing op hen wachtte, riepen ze verrukt "Daar heb je onze Lilli". Lilli werd op 12 augustus 1955 gelanceerd en was meteen een schot in de roos.          Barbie In 1956 ontdekte Ruth Handler, die op vakantie was met haar man Elliot, dochter Barbara en zoon Ken in Lucerne, de pop in een winkeletalage. Toen dochter Barbara naar de pop wees werd de nieuwsgierigheid van mevrouw Handler gewekt. Nooit eerder had zij een pop gezien met een volwassen figuur en besefte meteen welk potentieel het zou kunnen hebben voor de Amerikaanse markt. Zij kocht een pop en nam het mee naar huis in haar koffer. Terug in de Verenigde Staten, stuurde mevrouw Handler twee van haar werknemers naar Japan met de opdracht een fabricant te vinden die eenzelfde soort pop konden maken, met een paar kleine persoonlijke aanpassingen. In 1959 was de pop zodanig geperfectioneerd dat het in Amerika op de markt kwam, vernoemd naar dochter Barbara. Rolf Hausser wist niets af van deze Amerikaanse versie van zijn Lilli, die een andere naam en haar eigen kledinglijn had. Pas in 1963 in een speelgoedwinkel te Nuremburg hoorde hij voor het eerst over Barbie. Toen hij de winkelier vroeg er eentje voor hem te halen, werd hem verteld dat dit alleen via een outlet in Italië kon. Hausser was woest toen hij de pop zag. Dit was zijn Lilli met een andere naam. Wat hadden die mensen gedaan? Hadden zij zijn pop gestolen? Hij wist het niet. In het daarop volgend jaar, 8 jaar nadat Ruth Handler Lilli mee teruggenomen had naar Amerika, en 5 jaar nadat het voor het eerst op de Amerikaanse markt verscheen, ontdekte Rolf Hausser een grote advertentie in een Duits dagblad waarin de aankomst van Barbie in Duitsland werd aangekondigd. Kort daarna, tijdens de jaarlijkse speelgoedbeurs in Nuremburg, zag hij een kraam van Mattel met een grote selectie aan Barbiepoppen. Hij besloot Mattel een kort geding aan te spannen in elk Europees land waar Barbie verkocht werd. Hij besefte toen nog niet hoe immens populair de Barbiepop was in de Verenigde Staten en welke impact deze pop nog stond te maken. Hausser wou alleen zijn eigen Europese imperium veilig stellen. Zijn broer, Kurt, die de invloed van de Amerikaanse speelgoed gigant goed wist in te schatten, kon Hausser ervan overtuigen dat Mattel naar de rechter slepen de financiële ondergang van het kleinere Duitse bedrijf zou betekenen. Kurt stelde voor dat O&M Hausser het patent op de pop zou verkopen. Waarschijnlijk het ergste wat dat bedrijf had kunnen doen. Gebrek aan zakelijke inzicht? Hausser was onder de indruk geen andere keuze te hebben. Mattel was toen al een multimillion-dollar corporation in tegenstelling tot hun bedrijf. Daarbij was het vlak na de Tweede Wereldoorlog en in die tijd waren Amerikaanse speelgoedfabrikanten er zeer op gebrand Europese, met name Duitse, rivalen uit de Amerikaanse markt te verdrijven. Voor de oorlog waren Duitse speelgoedfabrikanten in trek, na de oorlog werden er campagnes gevoerd als "Voorkom jeugdtrauma's; een kapotte pop. Koop liever Amerikaanse spullen." Het verhaal gaat door, maar die doet verder niet terzake voor dit artikel.    Klonen Het is mens-eigen om dat wat wij bewonderen na te willen bootsen. Dat geldt even zo goed voor "Barbie". Ondanks alle negatieve publiciteit over de afmetingen van haar figuur, het domme blondje image, enz.. wist Mattel's positieve publiciteit Barbie's populariteit in stand te houden. En dus werd het begeerlijker dan ooit voor andere speelgoedfabrikanten goedkopere (produktie), meer betaalbare (aankoop) versies van deze pop te reproduceren. Soms staan de fabrikanten vermeld op deze poppen, maar nog vaker staat er alleen "Hong Kong". Een kenmerk die deze afgietsels gemeen hebben is hun (sorrie) lelijkheid. Het resultaat van zo goedkoop mogelijk imiteren waren -vaker dan niet- potsierlijke en vervormde poppen. Hun hoofden pasten niet goed op de lichamen en de ledematen kwamen snel los te zitten of vielen eraf. Ook hun kledingsetjes waren in de regel armetierige reprodukties. Enkele voorbeelden van goed verkopende klonen zijn Tammy (door Ideal in de USA) en Tressy (door American Doll & Toy Corp in de USA), Sindy (door Pedigree in Engeland) en Penny Brite (door Topper in Engeland), Sylvie (door Joja in Frankrijk), Petra, Peggy en Fred (door Plasty in Duitsland). In ons land was dat o.a. Fleur (Otto Simon).              Nostalgische reprodukties Dat de oude, begin 60-er jaren Mattel Barbies, vaak te kostbaar zijn om nu alsnog aan te schaffen (als je ouders die niet konden veroorloven of jij te jong was om ze zelf te bekostigen) is bekend. De aanvraag was echter dermate groot, dat Mattel er niet omheen kon en de speelgoedfabrikant ertoe deed beslissen een aantal nostalgische reprodukties van eigen creaties te vervaardigen. Op hun doos staat "Barbie Collectibles, the Barbie (R) Collectible / Speciality Doll Division of Mattel". Ze worden niet zo massaal geproduceerd als de Mattel Barbies die je bij een Kruidvat of speelgoedwinkel kunt kopen. Het zijn luxere uitvoeringen gemaakt door vaklui gebruikmakend van betere materialen en accessoires. Uiteraard zijn ze daarom ook prijziger; zo rond de 45 tot 75 dollar per stuk. Technisch nieuw maar stilistisch antiek, vormen deze repro poppen een hele eigen verzamelcategorie, gericht op vrouwen tussen de 35 en 50 jaar, die hun eigen verloren geraakte jeugd Barbie willen vervangen of kado willen doen aan een dochter of nichtje "omdat die zo lijkt op de pop die ik vroeger had". Ze waren zo'n succes dat Mattel er gemiddeld 2 per jaar op de markt brengt en er meer dan een dozijn verschillende poppen bestaan binnen deze Nostalgic Reproduction Series (tenminste als je niet de verschillende haarkleuren meetelt want dan zijn het er veel meer). Mattel's repro Barbies hebben (te-)veel haar en verbluffend mooie gezichten. De gezichtenselectieprocedure is tegenwoordig veel uitgekiender dan in de 60-er jaren, wat goed weerspiegeld wordt door deze prachtige modepoppen. Plus dat het vinyl van tegenwoordig duurzamer is en niet smelt, vlekt of verkleurd zoals die van hun antieke zusters. Minder mooi zijn de handen van de repro Barbies, die meer op wanten lijken. Ook bevinden zich vaak naden in het vinyl midden op de achterbenen. Voor wat betreft de sierraden dragen de repro's platte ingeschoten oorknopjes in plaats van parel-stekers. Welke Barbies Mattel allemaal heeft uitgebracht binnen deze serie komt in dit artikel verder niet aan de orde. Referentiekader Er zijn hele boeken gewijd aan de diverse kenmerken en de (door verzamelaars) fel begeerde afwijkende "rariteiten" tussen 1959 en 1967, oftewel de "Vintage Era". Gevolgd door de "Mod Era" van 1967-1972 en de "Contemporary Era" van 1972 - heden. Het spreekt daarom voor zich dat ik daar nu niet allemaal op in kan gaan. Wel kan ik u de volgende titels (mijn persoonlijke "top 5") aanraden als uitmuntende naslagwerken, wanneer u bijvoorbeeld meer teweten wilt komen over uw eigen (of gekochte) jeugd Barbies en hun huidige verzamelwaarde. Uiteraard zult u ook veel via "A Doll's World" aan de weet komen, waar ik van plan ben in de komende nummers -per artikel- dieper in te gaan op de diverse soorten Barbies, kapsels, schoenen, sierraden, enz. Een abonnement is dus zeker aan te raden! Verder bent u natuurlijk van harte welkom op de Barbie Bliss website waar reeds een grote hoeveelheid informatie opgetekend staat. Wat u daar niet kunt vinden, kunt u via ons prikbord of onze emaillijst vragen.    |